سرپرسى سايكس ( مترجم : سيد محمد تقى فخر داعى گيلانى )
566
تاريخ ايران ( فارسى )
دعوت نمايد و او را تحتنظر بگيرد . به محض قتل ناصر الدين شاه دولت ايران تقاضاى تسليم فورى سيد و سه نفر انقلابى ديگر را نمود . « 1 » سلطان سه نفر اخير را تسليم نمود و آنها هم فورا بقتل رسيدند ، ولى از تسليم سيد جمال خوددارى نمود . سيد هم پس از مدت قليلى فوت نمود . بدين ترتيب زندگانى يك نابغهء ايرانى كه داراى استعداد قابل ملاحظه و قوهء انجذاب شخصى بود بپايان رسيد . سيد جمال الدين هرچند كه او نيز پاىبند ترديد و وسوسه بود ، ولى در فداكارى خود براى اتحاد اسلام و در افكار انقلابى خود با ايمان و درستكار بود . پرنس ملكم خان از پيشقدمان و سردستههاى كسانى كه رژيم كهنهء سلطنت ايران را انتقاد مينمودند ملكم خان بود كه روش زندگانى او به كلى با ديگران تفاوت داشت . ملكم خان فرزند يعقوب خان ارمنى بود كه بدين اسلام درآمده بود . وى در يك مؤسسهء ارمنى در پاريس تحصيل نموده و اولينبار بعنوان يك نفر جادوگر و شعبدهباز وارد ايران شد و اعمال تردستى او ايرانيان ساده را دچار تعجب و حيرت ساخت . همانطور كه مانند قرون وسطاى اروپا انتظار ميرفت مهارت او در اين اعمال باعث رنجش احساسات مذهبى شد و شاه هم كه با او در سر مسائل ديگر « 2 » ناراضى بود او را امر به خروج از ايران داد . چند سال بعد وى در سن شصت سالگى دوباره در تهران ظاهر شده و يك فراموشخانه تأسيس نمود . فراموشخانه « 3 » چنان كه از نامش برميآيد چون تازگى داشت
--> ( 1 ) - از مدتها پيش تقاضاى تسليم اين اشخاص شده بود و به همين جهت آنها را در طرابوزان محبوس نموده بودند ، ولى تا قبل از قتل ناصر الدين شاه سلطان از تسليم آنها به حكومت ايران خوددارى نموده بود . ( مؤلف ) ( 2 ) - يكى از ايرانيان كه خود ناظر اين واقعه بوده ميگفت كه « روزى ملكم خان يك فرمان حقوق به مبلغ هزار تومان درآورده به شاه گفت « چرا حقوق مرا نپرداختهايد ؟ » شاه صدور چنين فرمانى را انكار نموده گفت با آنكه اين سند رسمى درست و صحيح است ولى من سندى را قبول مينمايم كه ممهور به مهر شخص شاه بوده و در مركب مخصوص شاه فروبرده شده باشد . ملكم خان فورا از جيب خود فرمانى را كه تمام شرائط مقرره را حاوى بود درآورد . پس از آن شاه ايران متوجه گرديد كه اين مرد خيلى باهوشتر از آنست كه بتوان در ايران او را نگاه داشت . ( مؤلف ) ( 3 ) - اگر از يك ايرانى راجع باسرار فراموشخانه سئوال كنيد جواب ميدهد كه آن را فراموش كرده است . ( مؤلف ) .